زبان و ادبیات فارسی (آریا ادیب)
آغاز دورهی دوم کار تارنمای زبان و ادبیات فارسی (آریا ادیب)
هممیهنان و همزبانان ارجمند!
با پشتسرنهادن دورهای نسبتن دراز که توصیف آن در این مختصر نمیگنجد، اکنون بسیار دلشادم که بار دیگر افتخار خدمت به شما عزیزان را به دست میآورم و خرسندم که میتوانم با نوشتارهای آموزشی و پژوهشی بیشتری از بزرگان و اندیشمندان زبان فارسی، بخش دیگری از گنجینهی بیکران زبان و ادب فارسی را به شما بزرگواران ارائه کنم.
پیامهای مهرآمیز شما در مدتزمانی که ناگزیر در خدمت نبودم، مایهی دلگرمی فراوان و انگیزهی ادامهی کار من شد. امیدوار هستم دورهی دوم کار تارنمای زبان و ادبیات فارسی (آریا ادیب) نیز در رسیدن به مراد خود که همانا یاری و خدمت به همهی فارسیزبانان، بهویژه فرزندان ایرانزمین برای فراگیری و کاربرد درست زبان فارسی و آشنایی بیشتر با جنبههای انسانی، مترقی و جهانشمول ادبیات گرانبهای فارسی است، کامیاب باشد.
ایدون باد! آریا ادیب
خوانندگان ارجمند من برای آشنایی با مجموعهی مقالههای نوشتهشده در این تارنما و خواندن مستقیم آنها میتوانند به اینجا نگاه کنند. با سپاس، آریا ادیب
فارسی "معیار"، "نوشتاری"، "گفتاری" و "محاورهای"
هر کسی که با زبان
و ادبیات سروکار داشته باشد، لاجرم گذارش به دنیای بیکران زبانشناسی هم میافتد. زبانشناسی
امروز دیگر صرفن بررسیکنندهی زبان به معنی خاص آن نیست که دیگران را به آن
نیازی نباشد، بلکه زبانشناسی رشتهای است که به مدد بسیاری از دانشها بهخصوص
علوم انسانی میآید و در شناخت بنیادین مسایل آنها چارهساز است. در دنیای ادبیات و
روزنامهنگاری هم نمیتوان بینیاز از زبانشناسی بود.
گفتوگو با دکترایران کلباسی که سالهاست
در زمینهی زبانشناسی
کار میکند و بهخصوص گویشهای ایرانی را بهخوبی میشناسد، فرصتی
مغتنم بود تا از زیروبم مسایل امروزی
زبان فارسی آگاه شویم. دنباله...
واژههای ژاپنی در فارسی و
واژههای فارسی در ژاپنی
تاریخچهی روابط دو کشور
هشتاد سال از برقراری رابطه رسمی دیپلماتیک بین ایران و ژاپن میگذرد. اما از قرنها پیش از آن، ژاپنیها از طریق متون چینی با امپراتوری ایران و فرهنگ و تمدن آن کموبیش آشنا شده بودهاند. اما آشنایی ایرانیان با کشور ژاپن، به اواسط دوران قاجار بازمیگردد. تا جاییکه بر نگارنده معلوم است، پیش از آن، در دوران صفویه، سفیر شاه سلیمان صفوی در سیام (تایلند) در کتاب سفرنامهاش “سفینه سلیمانی” اشارههایی به کشور ژاپن، شرایط اقلیمی و مردمان آن کرده است. دنباله...
محلههای تهران
سید خندان
سید خندان نام ایستگاه اتوبوسی در جادهی قدیم شمیران بوده است.
سیدخندان پیرمردی دانا بوده که پیشگوییهای او زبانزد مردم بوده است. دلیل نامگذاری
این منطقه احترام به این پیرمرد بوده است.
فرمانیه
در گذشته املاک موجود در زمینهای این منطقه متعلق به کامران میرزا نایبالسلطنه بوده است که پس
از مرگ او به عبدالحسین میرزا فرمانفرما فروخته شده است. دنباله...
سیارهها و صورتهای فلکی در شعر فارسی
در فرهنگ یونان قدیم از «پدران آسمانی» (هفت سیارهی معروف) و «مادر زمین» سخن رفته است كه نتیجهی ازدواج آن دو فرزندان سهگانه یعنی جماد، نبات و حیوان بوده است. از همینجا دانسته میشود كه یكی از اموری كه اندیشهی بشر را از آغاز تا آن زمان به خود مشغول میداشته است، بازیابی ارتباط میان این جرمهای آسمانی و نقش آنها در سرنوشت انسانها بوده است. در همان فرهنگ یونانی و منسوب به ارستو است كه به قول مولانا:
بانگ گردشهای چرخ است این كه خلق مینوازندش به طنبور و به حلق
"قید جمله" و "قید فعل" در زبان فارسی
قید یکی از قدیمیترین اجزای کلام در تقسیمبندی کلمهها است. بسیاری از دستورنویسان آن را کلمهای تعریف کردهاند که «مفهوم فعل یا صفت یا کلمهای دیگر را به چیزی مانند زمان، مکان، حالت و چهگونگی مقید میسازد.» (قریب و دیگران ۱۸۹:۱۳۶۸). در این مقاله کوشیدهایم تقسیمبندی جدیدی از مقولهی قید، بر حسب این که آیا فعل یا جمله را مقید میسازد، به دست دهیم. برای این منظور، نخست به دیدگاه متیوز Mathews (۱۹۸۱) دربارهی تقسیمبندی عنصرهای درون جمله اشاره خواهیم کرد و با استفاده از الگوی وی برای تمایز قید فعل و قید جمله در فارسی برخی ملاکهای معنایی و نحوی را معرفی خواهیم کرد. دنباله...
سبکهای زبانی در فارسی امروز
در پیدایش سبکهای یک زبان معین، ویژگیهای زبانی گوناگونی از نظر واژگانی، دستوری و آوایی تأثیر دارند. در هر زبان، امکانهای گوناگونی برای بیان یک مطلب موجود است که هر فرد بر مبنای تسلط خود بر سبکهای گوناگون، در موقعیتهای گوناگون از آنها بهره میگیرد. هر کس با ارزیابی موقعیت اجتماعی، موضوع ارتباط و نوع رابطهی خود با شنونده، از میان سبکهای موجود سبک مناسبی را برمیگزیند. بهطور کلی در موقعیتهایی مانند سخنرانیها یا در نوشتار که نسبت به گفتار توجه بیشتری به زبان میشود، کاربرد ویژگیهای زبانی نزدیکتر به زبان معیار است و در موقعیتهایی مانند گفتوگوهای دوستانه و صمیمانه که به رفتار زبانی توجه کمتری میشود ویژگیهای دورتر از زبان معیار دیده میشوند. دنباله...
"فارسی" یا "دری"؟
(آیا فارسی، دری و تاجیکی سه زبان جدا از هماند؟)
اختلاف وضعها «بیدل» لبـاسی بیش نیست ورنه یکرنگ است خون در پیکر طاووس و زاغ
درمورد اینكه چرا این زبان را دری و یا فارسی میگویند، سخن بسیار است. در متون كلاسیك، اسمایی چون: دری، پارسی، فارسی، فارسی دری، پارتی دری و... به زبان مذكور اطلاق شده است؛ ولی از آنجایی كه مطالعات نشان داده، در اوایل دور اسلامی این زبان را جایی فارسی، جایی دری و جایی دیگر فارسی دری میخواندند. دنباله...
درست بگوییم، درست بنویسیم!
درست است که زبان هر ملت و قومی متعلق به همهی افراد آن ملت و قوم است و کسی نمیتواند خود را متولی زبان مردم بخواند. اما درست به نظر نمیرسد که تحصیلکردهها و روشنفکران هنجارهای نادرست مردم عامی و ناآشنا با ساختار و دستور زبان را الگوی خود قرار بدهند، که متاسفانه اغلب دیده میشود که چنین است. من گاهی در روزنوشت خود به چند نمونه اشاره خواهم کرد و داوری را بر عهدهی خوانندگان خواهم گذاشت. البته چارهی دیگری هم ندارم. دنباله...
شكلگیری
زبانها
بشر، حرفزدن را با لالبازی شروع كرد!
احتمال اینكه زمانی زبانی واحد و مشترك میان آدمیان بوده است وجود ندارد. از زبان مردم دوران پارینه سنگی هیچ آگاهی نداریم. حتا نمیدانیم كه آیا مردم آن دوران، آزادانه با زبان، بیان مقصود میكردهاند یا نه؟ از نقاشیهای مردم پارینهسنگی بر ما آشكار شده كه این مردم سخت به شكلها و حركات توجه داشتند و چنین پنداشتهاند كه ایشان بیشتر با حركات دست و صورت و دیگر اندامها آنچه را میخواستند بیان میكردهاند. شاید كلماتی كه مردم كهن به كار میبردهاند بیشتر فریاد هراس و شهوت و هیجان و نام چیزهای محسوس بوده و در بسیاری از موارد شاید این صداها تقلیدی بوده از صدای آن چیزها یا صداهایی كه به آن چیزها بستگی داده شده بود. دنباله...
فرهنگهای فارسی
نخستین فرهنگ فارسی (پس از اسلام) كه نام آن به ما رسیده «رساله ابو حفص سغدی» یا «فرهنگ ابو حفص سغدی» است كه تا اوایل قرن یازدهم هجری وجود داشته و مؤلفان فرهنگهای جهانگیری و رشیدی از آن نقل كردهاند. بعضی این رساله را تألیف ابو حفص حكیم بن احوص سغدی میدانند كه نوعی رود – به نام شهرود ـ را اختراع كرده و در حدود سال ٣٠٠ هـ . ق. میزیسته است و برخی مؤلف را شخصی دیگر گمان بردهاند كه در اواسط قرن پنجم هجری میزیسته. [١] از این فرهنگ اكنون اثری نیست.
دومین فرهنگ كه نامش به ما رسیده «تفاسیر فی لغهالفرس» تألیف قطران شاعر معروف است. دنباله...
پست الکترونیکی: aryaadib2@gmail.com